Refluks żołądkowo-przełykowy to schorzenie, w którym kwaśna treść żołądka cofa się do przełyku, prowadząc do podrażnienia i dyskomfortu. Jego przyczyny, objawy oraz metody leczenia wymagają kompleksowego podejścia medycznego i współpracy specjalistów. W artykule omówione zostaną podstawowe mechanizmy fizjologiczne, diagnostyka, dostępne terapie farmakologiczne oraz zalecenia profilaktyczne.
Czym jest refluks żołądkowo-przełykowy
Podstawowym problemem jest nieprawidłowe funkcjonowanie dolnego zwieracza przełyku, czyli mięśnia zwieracza, który normalnie zapobiega cofaniu się treści żołądkowej. Gdy jego tonus jest osłabiony, kwas żołądkowy może przedostać się w górę, powodując podrażnienie delikatnej błony śluzowej. Proces ten nasila się przy zwiększonym wydzielaniu kwasu solnego, zaburzeniach motoryki przełyku i nieprawidłowym opróżnianiu żołądka.
Wyróżniamy dwa główne typy refluksu:
- Refluks nieerozyjny – bez zauważalnych uszkodzeń błony śluzowej.
- Refluks erozyjny – z nadżerkami i owrzodzeniami przełyku.
Nieprawidłowości tego rodzaju mogą prowadzić do powikłań, takich jak zwężenie światła przełyku, krwawienie czy zmiany przednowotworowe (przełyk Barreta). Dlatego rozpoznanie i leczenie powinny być szybkie i skuteczne.
Objawy i diagnostyka
Objawy refluksu bywają różne u poszczególnych pacjentów. Najczęściej zgłaszane to:
- zgaga – pieczenie za mostkiem;
- bóle w nadbrzuszu;
- odbijanie kwaśną treścią;
- chrypka i kaszel nocny;
- dysfagia – trudności w połykaniu.
Aby potwierdzić rozpoznanie, lekarze wykonują szereg badań:
Badania endoskopowe
- Gastroskopia – umożliwia ocenę stanu błony śluzowej przełyku oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego.
- Ocena ewentualnych zmian o charakterze przednowotworowym.
Badania funkcjonalne
- pH-metria przełykowa – mierzy ilość epizodów kwaśnego refluksu w ciągu doby.
- Manometria przełyku – ocenia ciśnienie w obrębie dolnego zwieracza.
Dodatkowo w niektórych przypadkach stosuje się:
- scyntygrafię przełyku;
- impedancję przełykową;
- RTG z kontrastem bariatowym.
Leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne
W terapii refluksu stosuje się kombinację metod farmakologicznych oraz zmian stylu życia. Kluczowe znaczenie ma farmakoterapia mająca na celu zmniejszenie kwaśności soków żołądkowych:
- Inhibitory pompy protonowej (IPP) – np. omeprazol, pantoprazol.
- Antagoniści receptora H2 – np. ranitydyna.
- Leki zobojętniające kwas – szybka ulga w ostrej zgadze.
- Prokinetyki – poprawiają opróżnianie żołądka.
Odpowiednia dieta i modyfikacje stylu życia są równie istotne:
- Unikanie potraw tłustych, pikantnych i kwasotwórczych.
- Regularne, mniejsze porcje posiłków.
- Podnoszenie wezgłowia łóżka o 10–15 cm.
- Rezygnacja z palenia tytoniu i ograniczenie alkoholu.
Interwencje endoskopowe i chirurgiczne
Gdy leczenie zachowawcze zawodzi, rozważa się zabiegi:
- Endoskopowe procedury wzmacniające funkcję dolnego zwieracza.
- Nissen fundoplikacja – otoczenie dolnej części przełyku dnem żołądka.
Rola lekarzy i interdyscyplinarna opieka
Skuteczne zarządzanie refluksem wymaga współpracy:
- Lekarz pierwszego kontaktu – wstępna ocena oraz koordynacja diagnostyki.
- Gastrolog – specjalista od chorób przewodu pokarmowego.
- Dietetyk – opracowanie indywidualnego planu żywieniowego.
- Psycholog – pomoc w redukcji stresu, który może nasilać objawy.
Opieka interdyscyplinarna pozwala na kompleksową ocenę wszystkich czynników ryzyka oraz dobór optymalnej strategii terapeutycznej. Regularne wizyty kontrolne umożliwiają dostosowanie leczenia do zmieniających się potrzeb pacjenta i minimalizację powikłań.
Znaczenie profilaktyki i edukacji pacjenta
Profilaktyka obejmuje zarówno działania związane z nawykami żywieniowymi, jak i aktywnością fizyczną. Ważne elementy profilaktyki to:
- Utrzymanie prawidłowej masy ciała – otyłość sprzyja wzrostowi ciśnienia w jamie brzusznej.
- Ograniczenie pokarmów nasilających refluks.
- Częste, ale niewielkie posiłki.
- Utrzymywanie prawidłowej postawy ciała, unikanie pozycji zgięciowej tułowia bezpośrednio po jedzeniu.
Dzięki edukacji pacjenta można osiągnąć długotrwałą poprawę stanu zdrowia oraz ograniczyć konieczność zażywania leków. Zrozumienie mechanizmów choroby i roli codziennych nawyków to klucz do skutecznego radzenia sobie z refluksem.
