Migrena jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń neurobiologicznych, które wpływa na jakość życia milionów osób na całym świecie. Charakterystyczny, pulsujący ból głowy, często połączony z objawami takimi jak nudności czy nadwrażliwość na światło, sprawia, że pacjenci coraz częściej poszukują pomocy u specjalistów. W poniższym artykule omówimy mechanizm powstawania migreny, wskazówki diagnostyczne, rolę lekarzy oraz nowoczesne metody leczenia i profilaktyki.
Co to jest migrena?
Migrena to przewlekłe schorzenie neurologiczne, którego głównym objawem jest nawracający, zlokalizowany zwykle po jednej stronie głowy, pulsujący ból. U pacjentów mogą występować tzw. aury – zaburzenia widzenia, mrowienie lub zawroty głowy poprzedzające atak. Mechanizmy leżące u podstaw choroby dotyczą nadmiernej aktywacji ośrodkowego układu nerwowego oraz zmian w układzie naczyniowym mózgu. Wyróżnia się dwie główne postacie migreny:
- Migrena bez aury (migrena common) – około 75% przypadków.
- Migrena z aurą (migrena classic) – objawowa faza zwiastująca ból głowy, trwająca zwykle do godziny.
Szacuje się, że za rozwój migreny odpowiadają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Wiele badań wskazuje na obecność mutacji w genach kodujących kanały jonowe, co prowadzi do nadmiernej pobudliwości neuronów.
Objawy i czynniki wyzwalające
Atak migreny może trwać od kilku godzin do nawet kilku dni, znacząco ograniczając zdolność wykonywania codziennych czynności. Poza silnym bólem mogą pojawić się:
- Nudności i wymioty.
- Fotofobia (nadwrażliwość na światło) oraz fonofobia (nadwrażliwość na dźwięk).
- Zaburzenia równowagi i mowy.
Do najczęściej wymienianych czynników wyzwalających należą:
- Stres – przewlekły i nagły.
- Zaburzenia snu – zarówno niedobór, jak i nadmiar odpoczynku.
- Złe nawyki żywieniowe – brak regularnych posiłków, dieta bogata w przetworzone produkty.
- Niedostateczne nawodnienie organizmu.
- Zmiany hormonalne – szczególnie u kobiet w okresie miesiączkowania.
Diagnostyka i rola lekarzy
Podstawą ustalenia rozpoznania jest wywiad medyczny oraz badanie neurologiczne. Lekarz, najczęściej neurolog, analizuje częstotliwość oraz charakter ataków, a także ewentualne objawy towarzyszące. W celu wykluczenia innych przyczyn dolegliwości, takich jak guz mózgu czy zapalenie opon mózgowych, stosuje się:
- Badania obrazowe – rezonans magnetyczny (MRI), tomografia komputerowa (CT).
- Badania laboratoryjne – ocena markerów zapalnych, funkcji tarczycy, poziomu elektrolitów.
- Elektrofizjologia – EEG przy podejrzeniu napadów padaczkowych imitujących migrenę.
Po przeprowadzeniu dokładnej diagnozy lekarz opracowuje plan leczenia, który uwzględnia zarówno leki doraźne, jak i terapie profilaktyczne. W przypadku trudnych do opanowania ataków może być konieczna konsultacja z wieloma specjalistami.
Leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne
W terapii migreny wyróżnia się dwa główne podejścia:
1. Leczenie doraźne
- Środki przeciwbólowe (paracetamol, NLPZ).
- Triptany – selektywne agonisty receptorów serotoninowych.
- Niekiedy leki przeciwwymiotne (metoklopramid).
2. Leczenie profilaktyczne
- Leki przeciwpadaczkowe (topiramat, kwas walproinowy).
- B-blokery (propranolol, metoprolol) stosowane w redukcji częstości ataków.
- Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) w wybranych przypadkach.
Oprócz farmakoterapii, coraz większe znaczenie zyskują metody niefarmakologiczne:
- Biofeedback – technika samokontroli napięcia mięśniowego.
- Fizjoterapia i masaże punktów spustowych.
- Akupunktura – przeciwdziałanie nadmiernemu napięciu mięśniowemu.
Profilaktyka i zmiany stylu życia
Skuteczna profilaktyka migreny opiera się na eliminacji czynników wyzwalających oraz wdrożeniu zdrowych nawyków. Rekomendacje obejmują:
- Regularne pory posiłków i dbanie o zbilansowaną dieta, bogatą w owoce, warzywa i pełnoziarniste produkty.
- Zachowanie odpowiedniego nawodnienia – co najmniej 1,5–2 litry wody dziennie.
- Utrzymywanie stałego rytmu snu i odpoczynku.
- Redukcja stresu poprzez techniki relaksacyjne, medytację, jogę.
- Regularne ćwiczenia fizyczne – umiarkowany wysiłek aerobowy minimalizuje częstość ataków.
Współpraca pacjenta z zespołem medycznym, edukacja oraz ciągłe monitorowanie reakcji organizmu to kluczowe elementy długoterminowej walki z migreną. Dobre efekty przynosi prowadzenie dzienniczka bólów głowy, w którym notuje się daty, nasilenie dolegliwości i potencjalne czynniki wyzwalające.
