Nadciśnienie płucne to schorzenie, w którym następuje wzrost ciśnienia w tętnicy płucnej, prowadzący do pogorszenia funkcji serca i układu oddechowego. Wymaga wczesnego rozpoznania oraz świadomej współpracy pacjenta z zespołem lekarskim. W artykule omówimy istotę tej choroby, mechanizmy jej rozwoju, sposoby diagnostyki oraz dostępne metody leczenia. Zwrócimy również uwagę na kluczową rolę hospitalizacji i interdyscyplinarnej opieki medycznej.
Anatomia i patofizjologia krążenia płucnego
Krążenie płucne pełni funkcję wymiany gazowej, dostarczając krew ubogą w tlen do płuc i odprowadzając nasyconą tlenem krew do lewego przedsionka serca. Nadciśnienie płucne rozwija się wskutek podwyższonego oporu naczyniowego w łożysku płucnym. To powoduje przeciążenie prawej komory i może prowadzić do niewydolności prawego serca.
W warunkach prawidłowych ciśnienie skurczowe w tętnicy płucnej wynosi około 15–30 mmHg. U pacjentów chorych na nadciśnienie płucne wartości te przekraczają 20 mmHg w spoczynku. Wzrost oporu naczyniowego jest wynikiem zmian strukturalnych i czynnościowych w ścianie naczyń, m.in. nadmiernej proliferacji komórek mięśniowych gładkich, włóknienia i skurczu naczyń.
Podział przyczyn nadciśnienia płucnego
- Grupa 1: Pierwotne nadciśnienie płucne – idiopatyczne, dziedziczne.
- Grupa 2: Związane z chorobami lewej części serca, np. zastawkowymi.
- Grupa 3: Wynikające z chorób układu oddechowego i/lub hipoksji.
- Grupa 4: Zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne.
- Grupa 5: Inne, złożone i wieloczynnikowe przyczyny.
Objawy kliniczne i metody diagnostyczne
Objawy nadciśnienia płucnego bywają niespecyficzne, co opóźnia moment rozpoznania. Pacjenci najczęściej zgłaszają: duszność wysiłkową, zmęczenie, bóle w klatce piersiowej, a w zaawansowanych stadiach obrzęki obwodowe czy zasłabnięcia.
Badania przesiewowe i rozpoznawcze
- Echokardiografia – podstawowe narzędzie oceny funkcji prawej komory i szacowania ciśnienia w tętnicy płucnej.
- Próba wysiłkowa – ocena tolerancji wysiłku, często w połączeniu z pomiarem gazów krwi.
- Badania obrazowe – tomografia komputerowa klatki piersiowej, rezonans magnetyczny serca.
- Biochemia – markery niewydolności serca, gazometria, badania w kierunku zespołów autoimmunologicznych.
- Kateterizacja prawego serca – złoty standard w diagnostyce, pozwalający na bezpośredni pomiar hemodynamiki w tętnicy płucnej.
Weryfikacja ryzyka i etiologii schorzenia stanowi klucz do wyboru optymalnej terapii oraz dalszego monitorowania stanu pacjenta.
Leczenie i strategie terapeutyczne
Wybór metod leczenia zależy od grupy nadciśnienia płucnego i stopnia zaawansowania choroby. Celem interwencji jest obniżenie ciśnienia w tętnicy płucnej, ochrona prawej komory przed przeciążeniem oraz poprawa jakości życia.
Leki podstawowe
- Antagonisty receptorów endoteliny – hamowanie skurczu naczyń.
- Inhibitory fosfodiesterazy-5 – poprawa relaksacji mięśnia naczyń.
- Agonisty receptora prostacykliny – rozszerzenie naczyń i działanie antyproliferacyjne.
- Antykoagulanty – profilaktyka zakrzepów w grupie z podejrzeniem przyczyny zakrzepowo-zatorowej.
- Tlenoterapia – wspomaganie układu oddechowego w stanach przewlekłej hipoksji.
Interwencje inwazyjne i chirurgiczne
- Balonowa plastyka tętnic płucnych (BPA).
- Endarterektomia płucna w zakrzepowo-zatorowym nadciśnieniu płucnym.
- Przeszczepienie płuca lub serca z płucem w zaawansowanych przypadkach.
Regularna ocena skuteczności leczenia wymaga ścisłego monitorowania objawów klinicznych, badań obrazowych oraz kontrolnych kateteryzacji.
Rola interdyscyplinarnej opieki medycznej
Osiągnięcie optymalnych wyników u pacjentów z nadciśnieniem płucnym wymaga współpracy kardiologa, pulmonologa, radiologa, anestezjologa, a niekiedy chirurga transplantologa. Interdyscyplinarna opieka pozwala na kompleksową ocenę stanu chorego, zindywidualizowane podejście do terapii oraz szybsze wprowadzanie korekt leczenia.
- Koordynacja wizyt i badań kontrolnych.
- Opracowanie planu rehabilitacji oddechowej i fizykoterapii.
- Edukacja pacjenta w zakresie stylu życia, diety i rozpoznawania zaostrzeń.
- Wsparcie psychologiczne – redukcja lęku i poprawa motywacji do leczenia.
Wczesna interwencja i ciągły monitoring stanu zdrowia pozwalają na istotne wydłużenie okresu przeżycia oraz poprawę komfortu życia pacjentów z nadciśnieniem płucnym.
