Alergia pokarmowa to nadmierna reakcja układu immunologicznego na substancje zawarte w spożywanym pożywieniu. Choć może pojawiać się w każdym wieku, najczęściej dotyka dzieci. Wiedza o jej objawach oraz właściwym postępowaniu jest kluczowa dla utrzymania zdrowia i zapobiegania powikłaniom.
Mechanizm i przyczyny alergii pokarmowej
Alergia pokarmowa wynika z nieprawidłowej reakcji obronnej organizmu. Gdy dana osoba ma skłonność do alergii, układ immunologiczny rozpoznaje nieszkodliwe białko pokarmu jako zagrożenie i produkuje przeciwciała klasy IgE. Przy kolejnym kontakcie dochodzi do połączenia alergenów z tymi przeciwciałami na powierzchni komórek tucznych, co wywołuje uwolnienie mediatorów, m.in. histaminy.
Podstawowe czynniki ryzyka:
- Predyspozycje genetyczne – obecność alergii w wywiadzie rodzinnym zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia.
- Wcześniactwo i niska masa urodzeniowa – organizm wcześniaka ma niedojrzały układ immunologiczny.
- Czynniki środowiskowe – nadmierna higiena w dzieciństwie może zwiększać ryzyko rozwoju alergii.
- Wprowadzenie pokarmów stałych – nieodpowiedni schemat rozszerzania diety może predisponować do nietolerancji wybranych substancji.
Typowe objawy alergii pokarmowej
Reakcje alergiczne mogą mieć różne nasilenie i obejmować różne układy. Wczesne rozpoznanie objawów pozwala uniknąć ciężkich powikłań, takich jak anafilaksja.
Objawy skórne
- Grudki i pokrzywka – występują w miejscu kontaktu z alergenem lub uogólnione.
- Obrzęk naczynioruchowy – często dotyczący powiek, ust i krtani.
- Suchość i świąd skóry – nasilenie w ciągu kilku godzin po spożyciu produktu.
Objawy ze strony układu pokarmowego
- Ból brzucha – skurczowy, często zlokalizowany w okolicy nadbrzusza.
- Biegunka i wymioty – związane z pobudzeniem receptorów jelitowych.
- Wzdęcia i gazy – uczucie ciężaru i dyskomfortu.
Objawy ze strony układu oddechowego
- Katar sienny i kichanie – nadmierne wydzielanie śluzu w nosie.
- Świszczący oddech i kaszel – przypominają objawy astmy.
- Uczucie ucisku w klatce piersiowej – związane z obrzękiem błony śluzowej dróg oddechowych.
Reakcje ogólnoustrojowe
- Spadek ciśnienia krwi – może prowadzić do omdleń.
- Szybkie tętno i pocenie się – wynik wydzielania histaminy.
- anafilaksja – stan wymagający natychmiastowej interwencji lekarskiej.
Diagnostyka i postępowanie
Właściwa diagnoza to podstawa skutecznego leczenia. Kluczowa jest dokładna historia choroby oraz szereg badań dodatkowych.
Wywiad i dzienniczek żywieniowy
Pierwszym krokiem jest zebranie informacji o spożytych produktach, czasie pojawienia się objawów oraz ich nasileniu.
Testy skórne i laboratoryjne
- Testy punktowe (prick) – bezbolesne, służą wykryciu przeciwciał IgE na skórze.
- Badanie stężenia specyficznych IgE we krwi – potwierdzenie reakcji immunologicznej.
- Testy prowokacyjne pod kontrolą lekarza – polegają na stopniowym podawaniu podejrzanego alergenu.
Wykluczeniowa dieta eliminacyjna
Eliminacja produktów uznanych za podejrzane przez okres 2–6 tygodni pozwala zaobserwować ustępowanie objawów. Po tym czasie stopniowe wprowadzanie produktów pod kontrolą specjalisty.
Leczenie, rola lekarza i profilaktyka
Leczenie alergii pokarmowej opiera się przede wszystkim na:
- Dieta eliminacyjna – wykluczenie z jadłospisu konkretnych alergenów.
- Leki przeciwhistaminowe – łagodzą objawy skórne i oddechowe.
- Adrenalina w autostrzykawce – w przypadku ryzyka anafilaksji.
Rola lekarza
Specjalista alergolog lub gastroenterolog:
- Przeprowadza wywiad i specjalistyczne badania.
- Opracowuje indywidualny plan żywieniowy.
- Monitoruje stan pacjenta i modyfikuje leczenie.
- Uczy pacjenta rozpoznawania objawów i postępowania w nagłych sytuacjach.
Profilaktyka
- Rozsądne wprowadzanie pokarmów stałych u niemowląt – według zaleceń pediatry.
- Promowanie karmienia piersią przez co najmniej sześć miesięcy.
- Unikanie nadmiernej higieny – stymulacja układu immunologicznego.
- Konsultacja z dietetykiem w razie podejrzenia nowej alergii.
Świadome podejście do diety, wczesna konsultacja z lekarzem oraz regularne kontrole znacznie poprawiają komfort życia pacjentów i pozwalają uniknąć groźnych powikłań.
