Wątroba to jeden z najważniejszych narządów w ludzkim organizmie, pełniący szereg kluczowych funkcji, od detoksykacji krwi po magazynowanie energii. Jej prawidłowe działanie warunkuje zachowanie dobrej kondycji zdrowotnej i pozwala na utrzymanie równowagi wielu procesów metabolicznych. Niestety, zaburzenia funkcji wątroby mogą być podstępne i objawiać się w sposób nieoczywisty, co opóźnia postawienie właściwej diagnozy. W niniejszym artykule przybliżymy anatomię i funkcje wątroby, opiszemy najczęściej spotykane objawy schorzeń wątrobowych, omówimy metody diagnostyczne oraz przedstawimy zalecenia dotyczące leczenia i profilaktyki.
Anatomia i funkcje wątroby
Wątroba to największy gruczoł organizmu dorosłego człowieka, ważący średnio od 1,2 do 1,5 kg. Usytuowana jest w jamie brzusznej pod przeponą, głównie po prawej stronie. Zbudowana jest z czterech płatów, z których każdy składa się z milionów drobnych zrazików. W obrębie zrazików obserwujemy sieć naczyń krwionośnych i kanaliki żółciowe, co umożliwia realizację jej złożonych zadań:
- metabolizm węglowodanów, tłuszczów i białek,
- magazynowanie glikogenu, witamin (A, D, B12) i minerałów (żelazo, miedź),
- produkcja żółci niezbędnej do trawienia tłuszczów,
- oczyszczanie krwi z toksyn, leków i produktów przemiany materii,
- synteza białek osocza (albuminy, czynniki krzepnięcia),
- uczestnictwo w regulacji układu odpornościowego.
Właściwa praca wątroby zapewnia organizmowi sprawny przebieg procesów biochemicznych i chroni przed uszkodzeniami wynikającymi z nadmiaru szkodliwych substancji.
Najczęstsze objawy chorób wątroby
Objawy dysfunkcji wątroby są często niespecyficzne i mogą sugerować inne schorzenia. Wśród najważniejszych symptomów warto zwrócić uwagę na:
- Zmęczenie i ogólne osłabienie, nawet po wystarczającej ilości snu,
- Żółtaczkę – zażółcenie skóry i twardówek oczu, wynikające z podwyższonego poziomu bilirubiny,
- Świąd skóry, nasilający się zwłaszcza wieczorem,
- Ból lub uczucie ciężkości w prawej części brzucha,
- Obrzęki kończyn dolnych i wodobrzusze,
- Utrata apetytu i niezamierzona utrata masy ciała,
- Nudności, wymioty i dyskomfort trawienny,
- Ciemny mocz i jasne (gliniaste) stolce,
- Splątanie, zaburzenia koncentracji i senność, mogące wskazywać na encefalopatię wątrobową,
- Łamliwość naczyń krwionośnych i skłonność do siniaków,
- Trudności z kontrolą krwawień – spowolnione krzepnięcie.
Warto pamiętać, że objawy te mogą występować w różnym nasileniu i współwystępować z innymi dolegliwościami. W przypadku zaobserwowania kilku z nich jednocześnie niezbędna jest konsultacja z lekarzem specjalistą.
Diagnostyka i badania
Badania laboratoryjne
Pierwszym etapem oceny stanu wątroby jest wykonanie podstawowych testów krwi:
- aminotransferazy (ALT, AST) – wskaźnik uszkodzenia komórek wątrobowych,
- fosfataza alkaliczna (ALP) i gamma-GT (GGT) – ich wzrost sugeruje cholestazę,
- bilirubina całkowita i bezpośrednia,
- albuminy – obniżony poziom świadczy o upośledzonej syntezie białek,
- czynniki krzepnięcia (APTT, INR) – wydłużenie czasu krzepnięcia może być objawem zaawansowanej dysfunkcji.
Badania obrazowe
Aby ocenić strukturę i wielkość wątroby oraz wykryć zmiany ogniskowe, wykorzystuje się:
- USG jamy brzusznej – najczęściej wykonywane, nieinwazyjne, pozwala na wykrycie stłuszczenia czy guzków,
- elastografia wątroby – pomiar sztywności tkanki, przydatny w diagnostyce włóknienia i marskości wątroby,
- tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny (MRI) – bardziej szczegółowa ocena zmian,
- angiografia i cholangiografia – badania naczyń i dróg żółciowych,
- endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW) – w przypadku podejrzenia zatoru przewodów żółciowych.
Biopsja wątroby
W trudnych przypadkach, gdy wynik badań laboratoryjnych i obrazowych pozostaje niejednoznaczny, wykonywana jest biopsja. Pobranie fragmentu tkanki umożliwia ocenę stopnia zapalenia, zwłóknienia oraz ewentualnego stłuszczenia.
Leczenie i profilaktyka
Kierunek terapii zależy od przyczyny choroby i stopnia zaawansowania zmian. Cele leczenia to zahamowanie procesu patologicznego, przywrócenie funkcji wątroby oraz zapobieganie powikłaniom.
Farmakoterapia
- leki przeciwwirusowe – w przypadku wirusowych zapaleń wątroby (HBV, HCV),
- leki immunosupresyjne – w autoimmunologicznym zapaleniu wątroby,
- kwas ursodeoksycholowy – w cholestatycznych chorobach wątroby,
- suplementy witaminowe i preparaty żelaza – przy niedoborach wywołanych upośledzoną funkcją syntezy i magazynowania.
Dieta i styl życia
Zalecenia dietetyczne obejmują:
- łatwostrawne posiłki z ograniczeniem tłuszczów nasyconych,
- wystarczającą podaż białka o wysokiej wartości biologicznej,
- unikanie alkoholu i nadmiaru leków hepatotoksycznych,
- utrzymanie prawidłowej masy ciała, zwłaszcza przy stłuszczeniu wątroby,
- regularne spożywanie warzyw i owoców bogatych w antyoksydanty.
Szczepienia i monitoring
W profilaktyce wirusowych zapaleń wątroby kluczowe są szczepienia przeciwko HBV oraz okresowe badania kontrolne. Pacjenci z zaawansowanymi schorzeniami wątroby wymagają stałego nadzoru lekarskiego, oceny parametrów krwi i badań obrazowych co najmniej raz do roku.
Współpraca z lekarzem specjalistą, wczesne wykrycie niepokojących objawów i konsekwentne stosowanie się do zaleceń terapeutycznych znacząco poprawiają rokowania i jakość życia pacjentów z chorobami wątroby.
