Zapalenie oskrzeli to jedna z najczęściej spotykanych chorób układu oddechowego. Objawy mogą przybierać różne formy, od łagodnego podrażnienia dróg oddechowych po ciężką, obniżającą komfort życia dolegliwość. W artykule omówione zostaną przyczyny, typowe symptomy, metody diagnostyczne oraz strategie leczenia i zapobiegania tej powszechnej jednostce chorobowej.
Przyczyny zapalenia oskrzeli
Za rozwój zapalenia oskrzeli odpowiedzialne są różnorodne czynniki, które można podzielić na zakaźne i niezakaźne:
- wirusy – to najczęstszy czynnik etiologiczny w ostrej postaci; najczęściej izoluje się wirusy grypy, RSV czy adenowirusy.
- bakterie – rzadziej niż wirusy, ale bywają przyczyną powikłań; dominują Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae oraz paciorkowce.
- czynniki środowiskowe – dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza, pyły i opary chemiczne mogą prowokować stan zapalny dróg oddechowych.
- alergeny i drażniące substancje – wziewne alergeny (roztocza, kurz) lub chemikalia w miejscu pracy uszkadzają nabłonek oskrzeli.
- osłabiona odporność – przewlekłe choroby współistniejące, stres czy niedobory pokarmowe ułatwiają infekcję i rozwój stanu zapalnego.
Objawy kliniczne
Symptomy zapalenia oskrzeli zależą od przebiegu (ostry lub przewlekły), ale istnieje kilka charakterystycznych usterek funkcji układu oddechowego.
Główne objawy ostrego zapalenia oskrzeli
- kaszel początkowo suchy, następnie z towarzyszącą plwociną – zazwyczaj przejrzystą lub lekko żółtą;
- duszność – uczucie zadyszki przy wysiłku, rzadziej w spoczynku;
- ból w klatce piersiowej – wynik podrażnienia błony śluzowej i nadmiernego kaszlu;
- niewysoka gorączka i ogólne osłabienie – częstsze przy zakażeniu wirusowym;
- świszczący oddech i trzeszczenia słyszalne przez stetoskop podczas badania.
Charakterystyka przewlekłego zapalenia oskrzeli
Przewlekłe zapalenie oskrzeli definiuje się jako występowanie kaszlu z odkrztuszaniem plwociny przynajmniej przez trzy miesiące w ciągu dwóch kolejnych lat. Do najważniejszych cech należą:
- trwały, nawracający kaszel z gęstą, śluzową plwociną;
- postępująca duszność, zwłaszcza pochodzenia wysiłkowego;
- skłonność do częstych zaostrzeń i infekcji dróg oddechowych;
- możliwe powiększenie obwodu klatki piersiowej („klatka beczkowata”) w zaawansowanym stadium.
Diagnostyka
Rozpoznanie zapalenia oskrzeli opiera się na połączeniu danych klinicznych i badań dodatkowych:
- wywiad medyczny – ocena przebiegu objawów, ekspozycji na czynniki szkodliwe, stylu życia i chorób współistniejących;
- badanie fizykalne – osłuchiwanie płuc (świsty, trzeszczenia), ocena saturacji krwi;
- badania laboratoryjne – morfologia krwi, CRP, prokalcytonina (PCT) w podejrzeniu bakteryjnego zapalenia;
- radiografia klatki piersiowej – wykluczenie zapalenia płuc lub powikłań;
- badania bakteriologiczne plwociny – przy przewlekłych postaciach i powikłaniach;
- spirometria – ocena czynności płuc, zwłaszcza w przewlekłym przebiegu;
- testy alergiczne – jeśli podejrzewa się alergiczne podłoże objawów.
Leczenie i postępowanie medyczne
Strategia terapeutyczna zależy od etiologii i ciężkości jednostki chorobowej:
Terapia ostrego zapalenia oskrzeli
- leczenie objawowe – odpoczynek, odpowiednie nawadnianie, dieta lekkostrawna;
- leki przeciwkaszlowe lub wykrztuśne – dobór w zależności od typu kaszlu i ilości plwociny;
- leki rozszerzające oskrzela (beta-2-mimetyki, antagoniści receptorów cholinergicznych) – przy nasilonej duszności;
- inhalacje z roztworami soli fizjologicznej lub lekami p/wirusowymi;
- antybiotyki – wskazane przy potwierdzonej infekcji bakteryjnej lub ciężkich powikłaniach.
Leczenie przewlekłego zapalenia oskrzeli
- rzucenie palenia – kluczowy element terapii;
- regularne stosowanie leków rozszerzających oskrzela i kortykosteroidów wziewnych;
- rehabilitacja oddechowa – ćwiczenia oddechowe, fizjoterapia;
- szczepienia przeciw grypie i pneumokokom – zmniejszenie ryzyka zaostrzeń;
- okresowe kontrole spirometryczne i badania obrazowe.
Zapobieganie i profilaktyka
Ważnym elementem minimalizowania ryzyka zapalenia oskrzeli jest wdrożenie działań prewencyjnych:
- profilaktyka szczepienna – przeciw grypie, pneumokokom;
- unikanie dymu tytoniowego – zarówno czynnego, jak i biernego;
- ochrona przed zanieczyszczeniami – maski ochronne w środowisku pracy, dobrej jakości filtrowanie powietrza w pomieszczeniach;
- utrzymanie higieny – mycie rąk, ograniczenie kontaktu z chorymi;
- zdrowy styl życia – odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, unikanie przemęczenia;
- nawilżanie powietrza – w domu i miejscu pracy, by zapobiegać suchości dróg oddechowych;
- regularne badania profilaktyczne – wczesne wykrywanie zmian i leczenie przewlekłych schorzeń.
